De kaardenbol is de stekelige, eivormige zaadkop van de wilde kaarde (grote kaarde); de gekweekte vorm heet Dipsacus sativus. Je herkent hem aan de bruine, droge kop van 5 tot 10 cm lang, bezet met stijve, haakvormige schutbladen, op een stekelige stengel van 1 tot 2 meter met tegenoverstaande bladeren. Het is geen groente: de kaardenbol wordt geplukt om te drogen, niet om te eten. Let op: verwar hem niet met kardoen of artisjok.
Plukken
Op de zelfpluktuin pluk je de hele kop plus 20 tot 30 cm van de stengel. Knip de stengel 20 tot 30 cm onder de kop af met een snoeischaar of een scherp mes; trek of draai niet. Draag dikke handschoenen.
Een rijpe kaardenbol heeft een kop die helemaal bruin is, met stijve, droge schutbladen; schud je eraan, dan hoor je de zaden los in de kop zitten. De onderste bladeren zijn verwelkt. Staat er een groene of beschimmelde kop, zijn de schutbladen gebroken, zit de zaadholte leeg of zit er veel insectenschade in, laat die dan liggen.
De plant is tweejarig en bloeit maar één keer; na de oogst groeit er niets meer uit dezelfde wortel. De kop is hard en houtig en kneust niet, maar de stekels krassen de huid.
Pluk het liefst later op de middag op een droge dag, nadat de dauw is opgedroogd; dan is de kans op schimmel tijdens het drogen het kleinst. In Nederland is de pluktijd meestal van augustus tot oktober. Vorst maakt de koppen zwart en regen vlak voor de oogst veroorzaakt schimmel, dus kies een droge dag.
Er zit verschil tussen rassen: Dipsacus sativus geeft kleinere, regelmatiger koppen; de wilde Dipsacus fullonum maakt grotere, onregelmatiger koppen. Boerderijen kweken soms het een, soms het ander, of beide.
Thuis drogen en bewaren
Thuis schud je aarde en insecten van de kop; wassen doe je niet, de kaardenbol moet kurkdroog blijven. Wil je losse zaden vastzetten, dan kun je licht inspuiten met haarspray.
Bewaar de koppen op kamertemperatuur, in een droge, donkere en goed geventileerde schuur of kamer. Hang ze ondersteboven op, of zet ze in een droge vaas zonder water. Nooit in de koelkast, en vries ze ook niet in. In plastic zakken ontstaat schimmel.
Droog de kaardenbollen alleen aan de lucht: hang ze twee tot vier weken ondersteboven op een droge, geventileerde plek. Bij goede bewaring blijven ze één tot drie jaar goed, langer als je ze droog en uit direct zonlicht houdt.
In de vaas en in boeketten
In de vaas houd je een kaardenbol permanent droog: nooit water erbij. Zet hem uit de vochtigheid en uit fel licht, dan vervaagt hij minder snel. Je gebruikt hem in gedroogde boeketten, herfstkransen, Halloween- en herfstdecoratie en in ruige schikkingen.
Symboliek en veiligheid
In Europees volksgeloof staat de kaarde symbool voor bescherming tegen het kwaad; in de christelijke iconografie kan ze de Passie symboliseren. Specifieke Nederlandse symboliek is onbekend.
De kaardenbol is niet giftig, maar de stekelige schutbladen en de stengel veroorzaken mechanische huidirritatie. Draag handschoenen bij het hanteren en houd hem uit de buurt van kleine kinderen en huisdieren.